Mục lục
1.
Đức Phật là người chỉ chứng 3 minh, không phải là
bậc nhất thiết trí
2.
Đức Phật được mô tả theo quan điểm của Đại Chúng Bộ
hay Đại thừa
3.
Mục đích Thế Tôn xuất hiện ở đời
4.
32 tướng tốt là truyền thống văn hóa của Bà La môn,
không phải của Phật giáo
5.
Sự khác biệt giữa Thế tôn và các vị đệ tử đã chứng
A la Hán
6.
Không có vị Tỷ kheo nào được Thế Tôn sắp đặt sau
khi ngài nhập diệt sẽ là người lãnh đạo tăng đoàn
7.
Sự khác biệt giữa tưởng tri và thắng tri (tuệ tri)
8.
Ngu si là nguồn gốc của khổ đau
9.
Vai trò của như lý tác ý và không như lý tác ý
10.
Vai trò chánh kiến trong quá trình tu tập
11.
3 đặc điểm của người trí
12.
Đức Phật chú trọng vai trò phân tích, phân biệt
13.
Không nên nói lời bí mật
14.
Không nên cố chấp vào ngôn ngữ
15.
Phiền não không cùng chủng loại dẫn đến phương pháp
tu tập khác nhau
16.
Quan điểm thừa tự trong đạo Phật
17.
Thế nào gọi là một đệ tử hoằng dương chánh pháp và
ngược lại
18.
Tham sân si là ác pháp
19.
Đời sống rừng núi độc cư trở ngại cho người có mục
đích xuất gia không vì giác ngộ
20.
Kinh nghiệm của đức Phật khi ngài sống trong rừng
núi và con đường đến giải thoát
21.
Đức Phật chỉ là con người không có si ám
22.
4 hạng người
23.
Quan điểm của đức Phật về vấn đề cầu nguyện và ước
nguyện
24.
Quan điểm của đức Phật về chế độ giai cấp
25.
4 thiền 8 định
26.
Những loại thiền định Thế Tôn tán thán và không tán
than
27.
Phạm vi tư duy của đời sống Phạm hạnh không phải là
những vấn đề vũ trụ
28.
Quan điểm của đức Phật đối với vấn đề độ tha
29.
Cấu uế của tâm
30.
4 vô lượng tâm
31.
Thiện và bất thiện
32.
Tứ niệm xứ
33.
Sự khác biệt giữa đệ tử Phật và ngoại đạo về vấn đề
niềm tin
34.
Vấn đề chấp trước
35.
4 thủ
36.
Quan điểm của đức Phật đối với vấn đề niệm chú của
Bà La Môn
37.
Thế nào gọi là hộ trì chân lý
38.
Đức Phật là người có thần thông
39.
Vấn đề thần linh và thần thoại
40.
Mười lực
41.
4 vô sở úy
42.
Sự tu tập khổ hạnh của đức Phật
43.
Phải chăng khi đức Phật nhập diệt ngài Ca Diếp 100
tuổi ?
44.
Sự dị biệt quan điểm
giáo dục giũa đức Phật và ngoại đạo
45.
Cần phải chỉ trích việc phi pháp và tán thán việc
hợp pháp
46.
Đức Phật phản bác quan điểm tu tập khổ hạnh của Kỳ
na giáo
47.
Mối quan hệ giữa quan
điểm nghiệp và phương pháp tu khổ hạnh của Kỳ na giáo
48.
Đức Phật phản bác 2 cực đoan hưởng thụ và khổ hạnh,
chủ trương trung đạo
49.
Cần phải lựa chọn trú xứ
phù hợp với mục đích xuất gia của mình
50.
Thế nào gọi là một vị đạo sư chân chánh
51.
Thế nào là sự phiền lụy cho bậc đạo sư và người
Phạm hạnh
52.
Tán thán đức Thế Tôn
53.
Sự hoà hợp của 3 pháp
54.
Phương pháp theo dõi tâm của đức Phật
55.
4 thiền
56.
Vấn đề thân cận giữa Tăng và Ni trong thời đức Phật
57.
Lời nói
58.
Sự ngộ nhận lời dạy của Phật
59.
10 ví dụ về sự hưởng thọ dục vọng
60.
3 đặc điểm của người ngu
61.
Người ngu khó sanh vào thiện thú thiên giới
62.
Thái độ người ngu học pháp
63.
Thái độ người trí học pháp
64.
Chiếc bè qua bờ bên kia
65.
Thái độ kẻ ngu đối với 6 căn
66.
Thái độ người trí đối với 6 căn
67.
Cái không thực có bên ngoài gây lo âu phiền muộn
68.
Cái không thực có bên ngoài không gây lo âu phiền
muộn
69.
Cái không thực có bên trong gây lo âu phiền muộn
70.
Cái không thực có bên trong không gây lo âu phiền
muộn
71.
Không nên nắm giữ
72.
Thái độ của Phật đối với lời khen chê
73.
Ngoại đạo cho rằng đức Phật là người có chủ trương
đoạn diệt
74.
Mục đích của người xuất gia
75.
Có hai loại tầm cầu
76.
Kinh nhgiệm tu tập khổ hạnh và nội dung chứng đắc
của đức Phật
77.
Đức Phật chứng Diệt thọ tưởng định
78.
4 dấu tích khiến cho Tôn giả Vacchayana tán thán
Thế Tôn
79.
Thế nào là khổ đế
80.
Xá Lợi Phất giải thích về tứ đại
81.
Thấy lý Duyên khởi tức thấy pháp
82.
Thế nào gọi là xứ phi xứ
83.
Không có 2 vị A La Hán xuất hiện cùng một quốc độ
84.
Không có 2 vị Chuyển Luân Thánh Vương xuất hiện
cùng một đất nước
85.
5 nghịch tội
86.
Đi tìm lõi cây
87.
Lời tán thán của Bà La Môn đối với Thế Tôn
88.
Quan điểm khác nhau của những đại Đệ Tử về ngôi
rừng
89.
Giáo lý cơ bản của đức Phật
90.
Sự tranh luận giữa đức Phật và Saccaka về vấn ngã
có tôn tại hay không tồn tại
91.
Thế nào là thân và tâm không tu tập ?
92.
Thế nào là thân và tâm có tu tập ?
93.
Thức không phải là cái thường hằng vĩnh cửu
94.
Giáo Pháp của Phật là thiết thực hiện tại
95.
Điều kiện để hình thành một bào thai
96.
Tu tập cần phải tuần tự
97.
Như Lai chỉ là người chỉ đường
98.
Những pháp tác thành vị Sa môn
99.
Người xuất gia không thể dựa vào những hình thức
bên ngoài
100.
Người ngoại đạo muốn xuất gia phải sống 4 tháng
biệt trú
101.
Lý do tại sao con người bị đoạ vào địa ngục, ác thú
102.
Thế nào gọi là trí tuệ
103. Thế nào gọi là thức
104.
Có sự khác biệt giữa thức và trí tuệ chăng ?
105.
Định nghĩa các danh từ Phật học
106.
Có 4 loại tu tập khác nhau
107.
4 hạng người ở đời
108.
Nguyên tắc để biết một người khác có chân chánh tu
tập hay không
109.
Sự bất hòa trong Tăng chúng
110.
Lời khuyên của đức Thế Tôn đối với vấn đề tranh
luận
111.
7 pháp diệt tránh
112.
Nguyên nhân của sự phân phái của Phật giáo chích là
cách lý giải khác nhau về lời Phật dạy
113.
Lục hòa
114.
Quan điểm của Phạm Thiên về Ngã
115.
Vấn đề tự ngôn chứng thánh
116.
Vấn đề ăn chay
117.
5 dục
trưởng dưỡng
118.
Sự kiện
Kỳ Na giáo phân phái
119.
Nghiệp
120.
Sự sai
khác về quan điểm nghiệp giữa Phật giáo và Kỳ Na Giáo
121.
Có 4 loại nghiệp
122.
Nhân nào quả nấy
123.
Lòng bao dung của đức Phật (khuyên Upali tiếp tục
bố thí cho ngoại đạo)
124.
Tu chỉ là phản tỉnh 3 nghiệp
125.
Những
vấn đề siêu hình và quan điểm của đức Phật về vấn đề này
126.
Tại sao ngày xưa giới ít nhưng giác ngộ nhiều
127.
Lý do đức Phật chế định
giới Tỷ kheo không ăn phi thời
128.
Từ bỏ gia đình xuất gia
là khó
129.
Lý do tại sao đức Phật
giải thích về sự tái sanh của chúng sanh
130.
Các Thượng tọa sống trong rừng núi khi đến ở trong
chúng tăng (đại chúng bộ) cần phải thực hiện những nguyên tắc như sau
131.
Làm thế nào để chúng ta biết được việc đó đúng hay
sai nên làm hay khong nên làm
132.
7 hạng người chứng ngộ giáo pháp không giống nhau
133.
Quá trình thành đạt trí tuệ (công đức)
134.
Nước của trăm sông đều
chảy về biển
135.
3 loại cảm thọ
136.
18 ý hành
137.
Du sĩ Magandiya phê bình
Thế Tôn là người có chủ trương phá hoại sự sống
138.
Thế nào gọi là Niết Bàn
139.
Những quan điểm của ngoại đạo
140.
Những đặc điểm của đức Phật các Bà la môn cư sĩ tôn kính Thế Tôn
141.
Con đường tu tập
142.
Chỉ có đời sống
xuất gia mới thực hành Phạm hạnh
143.
Muốn xuất gia phải có sự đồng ý của cha mẹ
144.
Lòng quyết tâm xuất gia của Ratthapala
145.
Tôn Giả Mahàkaccana ( Ca Chiên Diên)
146.
Kẻ sát nhân Angulimala được Phật hoá độ thành người
xuất gia
147.
5 thủ uẩn
148.
18 giới
149.
Tu là không để cho ngoại trần quấy rối, dao động tâm
150.
Thế nào là người bất chánh
151.
Thế nào là người
chân chánh, người này có thết người chân chánh và không chân chánh
152.
Độc Giác
Phật
153.
Giáo dục
dưới thời Phật là sự Phân chia thành nhóm giảng dạy
154.
Pháp môn
tu tập hơi thở vô hơi thở ra
155.
33 cõi
trời
156.
Chữ
KHÔNG trong Nikàya
157.
Cách trị
tội trong địa ngục
158.
Chú
trọng cuộc sống hiện tại
159.
Không có y và bát không được thọ giới cụ túc
160.
Tứ Thánh Đế
161. Mahapajapati là dưỡng
mẫu đức Phật
162.
Vấn đề cúng dường và công đức
163.
Xá Lợi Phất nói pháp cho Cấp Cô độc trước khi mệnh
chung
Nội dung
1. Đức Phật là người chỉ chứng 3 minh, không phải là bậc nhất thiết trí
Kinh Trung Bộ 2, Kinh Ba Minh Vacchagota, trang 307~312
Bạch Thế Tôn, con nghe như sau: 'Sa-môn Gotama là bậc nhứt thiết trí, là bậc
nhứt thiết kiến. Ngài tự cho là có tri kiến hoàn toàn: "Khi Ta đi, khi Ta đứng,
khi Ta ngủ và khi Ta thức, tri kiến luôn luôn tồn tại, liên tục"'. Bạch Thế Tôn,
những ai nói như sau: "Sa-môn Gotama là bậc nhứt thiết trí, là bậc nhứt thiết
kiến. Ngài tự cho là có tri kiến hoàn toàn: "Khi Ta đi, khi Ta đứng, khi Ta ngủ
và khi Ta thức, tri kiến luôn luôn tồn tại liên tục". Bạch Thế Tôn, những vị ấy
nói về Thế Tôn có đúng với điều đã được nói, những vị ấy không vu khống Thế Tôn
với điều không thực, nhưng đã giải thích về Thế Tôn đúng pháp và tùy pháp, và
không một đồng pháp hành nào nói lời đúng pháp có thể lấy cớ để quở trách?
Này Vaccha, những ai nói như sau: 'Sa-môn Gotama là bậc nhứt thiết trí, là bậc
nhứt thiết kiến. Ngài tự cho là có tri kiến hoàn toàn: "Khi Ta đi, khi Ta đứng,
khi Ta ngủ và khi Ta thức, tri kiến luôn luôn tồn tại, liên tục"'. Thì đấy là họ
nói về Ta không đúng với điều đã được nói, họ đã vu khống Ta với điều không
thực, hư ngụy.
Phải giải thích như thế nào, bạch Thế Tôn, chúng con mới nói về Thế Tôn đúng với
điều đã được nói, chúng con không vu khống Thế Tôn với điều không thực, chúng
con mới giải thích về Thế Tôn đúng pháp và tùy pháp; và không một đồng pháp hành
nào nói lời đúng pháp có thể lấy cớ để quở trách?
Ông phải giải thích: "Sa-môn Gotama là bậc có ba minh (tevijja)", thì này
Vaccha, Ông mới là người nói về Thế Tôn đúng với điều đã được nói, mới không vu
khống Thế Tôn với điều không thực, mới giải thích về Thế Tôn đúng pháp và tùy
pháp, và mới không có một đồng pháp hành nào nói lời đúng pháp có thể lấy cớ để
quở trách..)
Kinh Trung Bộ 2, Tiểu Kinh Thiện Sanh Ưu Đà Di, trang 451~452; Kinh
Kannakatthala, trang 629~632 (Rồi vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tôn:
Bạch Thế Tôn, con có nghe như sau: "Sa-môn Gotama có
nói: "Không có một Sa-môn hay một Bà-la-môn nào toàn tri, toàn kiến, có thể tự
cho là chứng được tri kiến viên mãn; sự tình như vậy không thể xảy ra". Bạch Thế
Tôn, những ai nói như sau: "Sa-môn Gotama có nói: "Không có một Sa-môn hay
Bà-la-môn nào toàn tri, toàn kiến có thể cho là chứng được tri kiến viên mãn; sự
tình như vậy không thể xảy ra", bạch Thế Tôn, có phải những vị ấy nói lời Thế
Tôn nói, họ không xuyên tạc Thế Tôn, không đúng như thật; họ giải thích pháp
đúng pháp và những ai nói hợp pháp, đúng pháp sẽ không có cơ hội để chỉ trích
hay không?
Thưa Ðại vương, những ai nói như sau: "Sa-môn Gotama có nói: "Không có một
Sa-môn hay Bà-la-môn nào toàn tri, toàn kiến, có thể cho là chứng được tri kiến
viên mãn; sự tình như vậy không thể xảy ra", những vị nói như vậy không nói đúng
lời Ta nói, và họ xuyên tạc Ta một cách hư ngụy, không đúng sự thật. …
Rồi vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tôn: Bạch Thế Tôn, rất có thể những điều
Thế Tôn nói về một vấn đề khác, được người ta gán vào một vấn đề khác. Bạch Thế
Tôn, liên hệ vấn đề gì Thế Tôn tự xem là nói những lời nói ấy?
Thưa Ðại vương, Ta tự xem là đã nói những lời như sau: "Không có một Sa-môn hay
Bà-la-môn nào có thể trong một lúc, biết hoàn toàn và thấy hoàn toàn, không thể
có sự tình như vậy".
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn thuyết có nhân duyên (heturupam). Bạch Thế Tôn, Thế Tôn
thuyết liên hệ đến nhân duyên (saheturupam) và nói như sau: "Không có một Sa-môn
nào hay Bà-la-môn nào có thể trong một lúc, biết hoàn toàn và thấy hoàn toàn,
không thể có sự tình như vậy".
2.
Đức Phật được mô tả theo quan điểm của Đại Chúng Bộ hay Đại thừa
Kinh Trung Bộ 3, Kinh Hy Hữu Vị Tằng Hữu Pháp, trang 317~328 (Bạch Thế
Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Chánh niệm, tỉnh giác
này Ananda, Bồ-tát sau khi từ Thiên chúng Tusita mạng chung, nhập vào mẫu thai".
Vì rằng, bạch Thế Tôn, chánh niệm tỉnh giác, Bồ-tát sau khi từ Thiên chúng
Tusita mạng chung, nhập vào mẫu thai, con thọ trì sự việc này, bạch Thế Tôn, là
một hy hữu, một vị tằng hữu của Thế Tôn. ….
"Khi Bồ-tát nhập vào mẫu thai, này Ananda, khi ấy một
hào quang vô lượng, thần diệu, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra cùng khắp
thế giới,…
"Khi Bồ-tát nhập mẫu thai, này Ananda, bốn vị Thiên tử
đến canh gác bốn phương trời và nói: "Không cho một ai, người hay không phải
loài người được phiền nhiễu Bồ-tát, hay mẹ vị Bồ-tát"….
Khi Bồ-tát nhập mẫu thai, này Ananda, mẹ Bồ-tát giữ
giới một cách hồn nhiên, không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói
láo, không uống các thứ rượu nấu, rượu lên chất men"….
"Khi Bồ-tát nhập mẫu thai, này Ananda, mẹ Bồ-tát không
khởi dục tâm đối với một nam nhân nào, và mẹ Bồ-tát không bị xâm phạm bởi bất kỳ
người đàn ông nào có nhiễm tâm"….
"Khi Bồ-tát nhập mẫu thai, này Ananda, mẹ vị Bồ-tát
tận hưởng năm dục công đức đầy đủ, tận hưởng trọn năm dục công đức"….
"Khi Bồ-tát nhập mẫu thai, này Ananda, mẹ Bồ-tát không
bị một bệnh tật gì. Bà sống với tâm hoan hỷ, với tâm khoan khoái. Bà thấy trong
bào thai của mình vị Bồ-tát đầy đủ mọi bộ phận và chân tay….
"Sau khi sanh Bồ-tát bảy ngày, này Ananda, mẹ Bồ-tát
mệnh chung và sanh lên cõi trời Ðâu suất"…
"Trong khi các người đàn bà khác, này Ananda, hoặc
ngồi hoặc nằm mà sanh con, mẹ vị Bồ-tát sanh Bồ- tát không phải như vậy. Mẹ
Bồ-tát đứng mà sanh Bồ-tát"….
"Khi Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, này Ananda, chư Thiên
đỡ lấy Ngài trước, sau mới đến loài người"…
"Khi Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, này Ananda, Bồ-tát
không đụng đến đất. Có bốn Thiên tử đỡ lấy Ngài, đặt Ngài trước bà mẹ và thưa:
"Hoàng hậu hãy hoan hỷ! Hoàng Hậu sanh một bậc vĩ nhân"….
"Khi Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, này Ananda, Ngài sanh
ra thanh tịnh, không bị nhiễm ô bởi nước nhớt nào, không bị nhiễm ô bởi loại mủ
nào, không bị nhiễm ô bởi loại máu nào, không bị nhiễm ô bởi bất cứ vật bất tịnh
nào, thanh tịnh, trong sạch….
"Khi Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, này Ananda, hai dòng
nước từ hư không hiện ra, một dòng lạnh, một dòng nóng. Hai dòng nước ấy tắm rửa
sạch sẽ cho Bồ-tát và cho bà mẹ"…
"Bồ-tát khi sanh ra, này Ananda, Ngài đứng vững, thăng
bằng trên hai chân, mặt hướng phía Bắc, bước đi bảy bước, một lọng trắng được
che lên. Ngài nhìn khắp cả mọi phương lên tiếng như con ngưu vương, thốt ra lời
như sau: "Ta là bậc tối thượng ở trên đời! Ta là bậc tối tôn ở trên đời! Ta là
bậc cao nhất ở trên đời! Nay là đời sống cuối cùng, không còn phải tái sanh ở
đời này nữa"….
"Khi Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, này Ananda, khi ấy một
hào quang vô lượng thần diệu, thắng xa oai lực của chư Thiên, hiện ra cùng khắp
thế giới, gồm có các thế giới trên chư Thiên, thế giới của các Ma vương và Phạm
thiên, và thế giới ở dưới gồm các Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người.
Cho đến các cảnh giới giữa các thế giới, tối tăm, u ám, không có nền tảng, những
cảnh giới mà mặt trăng mặt trời với đại thần lực, đại oai lực như vậy cũng không
thể chiếu thấu, trong những cảnh giới ấy một hào quang vô lượng, thắng xa oai
lực chư Thiên hiện ra. Và các chúng sanh sống tại các chỗ ấy, nhờ hào quang ấy
mới thấy nhau mà nói: "Cũng có những chúng sanh khác sống ở đây". Và mười ngàn
thế giới này chuyển động, rung động, chuyển động mạnh. Và hào quang vô lượng
thần diệu, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra ở thế giới…..
3. Mục đích Thế Tôn xuất hiện ở đời
Kinh Trung Bộ 3, Kinh Như thế nào,
trang 55~56 (Này các Tỷ-kheo, đối với Ta, các Ông nghĩ như thế nào? Có phải vì
nhân y áo, Sa-môn Gotama thuyết pháp? Hay có phải vì nhân đồ ăn khất thực,
Sa-môn Gotama thuyết pháp? Hay có phải vì nhân sàng tọa, Sa-môn Gotama thuyết
pháp? Hay có phải vì nhân thành bại, Sa-môn Gotama thuyết pháp?
Thưa không phải vậy, bạch Thế Tôn! Chúng con không nghĩ rằng: "Vì nhân y áo,
Sa-môn Gotama thuyết pháp Hay vì nhân đồ ăn khất thực, Sa-môn Gotama thuyết
pháp. Hay nhân sàng tọa, Sa-môn Gotama thuyết pháp. Hay vì nhân thành bại,
Sa-môn Gotama thuyết pháp".
Và như vậy, này các Tỷ-kheo, đối với Ta, các Ông không nghĩ như sau: "Vì nhân y
áo, Sa-môn Gotama thuyết pháp... vì nhân thành bại, Sa-môn Gotama thuyết pháp".
Vậy này các Tỷ-kheo, đối với ta, các Ông nghĩ như thế nào?"
Như thế này, bạch Thế Tôn, đối với Thế Tôn, chúng con
nghĩ như sau: "Với từ tâm, vì lợi tha và do lòng từ, Thế Tôn thuyết pháp".
4. 32 tướng tốt là tryuền thống văn hóa của Bà La môn, không phải của Phật giáo
Kinh Trung Bộ 2, Kinh Brahmayu, trang 645 (…..Này
Uttara thân mến, theo Thánh điển của chúng ta được truyền lại về ba mươi hai Ðại
nhân tướng, những ai có ba mươi hai tướng ấy sẽ chọn một trong hai con đường,
không có con đường nào khác: nếu là tại gia, sẽ thành vị Chuyển luân Thánh vương
chinh phục mọi quốc độ, đầy đủ bảy món báu. Bảy món báu này là xe báu, voi báu,
ngựa báu, châu báu, ngọc nữ báu, cư sĩ báu và thứ bảy là tướng quân báu. Và vị
này có hơn một ngàn con trai, là những vị anh hùng, oai phong lẫm liệt, chiến
thắng ngoại quân. Vị này sống thống lãnh quả đất cùng tận cho đến đại dương, và
trị vì với Chánh pháp, không dùng gậy, không dùng đao. Nếu vị này xuất gia, từ
bỏ gia đình, sống không gia đình, vị này sẽ chứng quả A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác
quét sạch mê lầm ở đời. Này Uttara thân mến, ta đã cho con chú thuật, Ông đã
nhận những chú thuật ấy. ); Kinh Sela, trang 669~670 diễn tả cũng giống này.
Kinh Trung Bộ 2, Kinh Brahmayu, trang 647~653 tường thuật 32
tướng tốt và 80 vẻ đẹp
của đức Thế Tôn.
5. Sự
khác biệt giữa Thế tôn và các vị đệ tử đã chứng A la Hán
Kinh Trung Bộ 3, Kinh Gopaka Moggallana, trang 120~121 (Có thể chăng, một
Tỷ-kheo thành tựu một cách trọn vẹn, một cách đầy đủ tất cả các pháp mà Tôn giả
Gotama bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác đã thành tựu?
Không thể có một Tỷ-kheo, này Bà-la-môn, thành tựu một
cách trọn vẹn, một cách đầy đủ tất cả các pháp mà Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh
Ðẳng Giác đã thành tựu. Này Bà-la-môn, Thế Tôn là bậc làm khởi dậy con đường
trước đây chưa được hiện khởi, làm cho biết con đường trước đây chưa từng được
biết, nói lên con đường trước đây chưa từng được nói. là bậc hiểu đạo, biết đạo
và thiện xảo về đạo. Và nay các đệ tử là những vị sống hành đạo và tùy hành, và
sẽ thành tựu (những pháp ấy) về sau.
6. Không có vị Tỷ kheo nào được Thế Tôn sắp đặt sau khi ngài nhập diệt sẽ là
người lãnh đạo tăng đoàn
Kinh Trung Bộ 3, Kinh Gopaka Moggallana, trang 122~124 (Thưa Tôn giả
Ananda, có một vị Tỷ-kheo nào được Tôn giả Gotama sắp đặt: "Vị này, sau khi Ta
diệt độ, sẽ là chỗ nương tựa cho các Ông, và các Ông nay sẽ y chỉ vị này".
Này Bà-la-môn, không có một vị Tỷ-kheo nào được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả,
bậc A-la-hán Chánh Ðẳng Giác sắp đặt: "Vị này, sau khi Ta diệt độ, sẽ là chỗ
nương tựa cho các Ông, và các Ông sẽ y chỉ vị này".
Thưa Tôn giả Ananda, có một vị Tỷ-kheo nào được chúng Tăng thỏa thuận và một số
đông các vị Tỷ-kheo Trưởng lão sắp đặt: "Vị này, sau khi Thế Tôn diệt độ sẽ là
chỗ nương tựa cho chúng tôi, và các Ông nay sẽ y chỉ vị này?"
Không có một vị Tỷ-kheo nào, này Bà-la-môn, được chúng Tăng thỏa thuận và được
số đông các vị Tỷ-kheo Trưởng lão sắp đặt: "Vị này, sau khi Thế Tôn diệt độ sẽ
là chỗ nương tựa cho chúng tôi, và chúng tôi nay sẽ y chỉ vị này".
Và như vậy là không có chỗ nương tựa, thưa Tôn giả Ananda, như vậy do nhân gì
(Quý vị) có thể hòa hợp?
Này Bà-la-môn, chúng tôi không phải không có chỗ nương tựa. Này Bà-la-môn, chúng
tôi có chỗ nương tựa, và Pháp là chỗ nương tựa của chúng tôi.
Khi được hỏi: "Có một vị Tỷ-kheo nào được Tôn giả Gotama sắp đặt: "Vị này, sau
khi Ta diệt độ, sẽ là chỗ nương tựa cho các Ông, và các Ông nay sẽ y chỉ vị
này?"", Tôn giả trả lời: "Này
Bà-la-môn, không có một vị Tỷ-kheo nào được Thế Tôn bậc Tri Giả, Kiến
Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác sắp đặt: "Vị này, sau khi Ta diệt độ, sẽ là
chỗ nương tựa cho các Ông", và chúng tôi nay sẽ y chỉ vị này". Khi được hỏi: "Có
một vị Tỷ-kheo nào được chúng Tăng thỏa thuận và một số đông các vị Tỷ-kheo
Trưởng lão sắp đặt: "Vị này, sau khi Thế Tôn diệt độ, sẽ là chỗ nương tựa cho
chúng tôi, các Ông nay sẽ y chỉ vị này". Và Tôn giả trả lời: "Không có một vị
Tỷ-kheo nào, này Bà-la-môn, được chúng Tăng thỏa thuận và được số đông các vị
Tỷ-kheo Trưởng lão sắp đặt: "Vị này, sau khi Thế Tôn diệt độ sẽ là chỗ nương tựa
cho chúng tôi, và chúng tôi nay sẽ y chỉ vị này". Khi được hỏi: "Và như vậy là
không có chỗ nương tựa, thưa Tôn giả Ananda, như vậy do nhân gì, (Quý vị) có thể
hòa hợp?". Tôn giả trả lời: "Này Bà-la-môn, chúng tôi không phải không có chỗ
nương tựa. Chúng tôi có chỗ nương tựa, này Bà-la-môn, và Pháp là chỗ nương tựa
của chúng tôi". Nhưng thưa Tôn giả Ananda, ý nghĩa lời nói này cần phải hiểu như
thế nào?
Này Bà-la-môn, Thế Tôn bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác đã
thi thiết học pháp, đã tuyên bố giới bổn Patimokkha (Ba-la-đề-mộc-xoa) cho các
Tỷ-kheo. Trong những ngày Bố-tát (Uposatha) chúng tôi cận trú ở chung một thôn
điền, tất cả chúng tôi hội họp với nhau tại một chỗ; sau khi tụ họp, chúng tôi
hỏi những gì đã xảy ra cho mỗi một người. Nếu trong khi hỏi nhau như vậy, có
Tỷ-kheo phạm tội, phạm giới, chúng tôi bảo vị ấy làm đúng Pháp, đúng lời dạy.
Thật vậy, không phải các Tôn giả xử sự chúng tôi, chính pháp xử xự chúng tôi.
7. Sự khác biệt
giữa tưởng tri và thắ ng tri (tuệ tri)
Kinh Trung Bộ 1, ‘Kinh Pháp
Môn căn bản’, trang 9~10 (Này các Tỷ-kheo, ở đây, có kẻ phàm phu ít nghe, không
được thấy các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp
các bậc Thánh, không được thấy các bậc Chơn nhân, không thuần thục pháp các bậc
Chơn nhân, không tu tập pháp các bậc Chơn nhân, tưởng tri địa đại là địa đại. Vì
tưởng tri địa đại là địa đại, người ấy nghĩ đến địa đại, nghĩ đến (tự ngã) đối
chiếu với địa đại, nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, người ấy nghĩ: "Ðịa đại là
của ta" - dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Ta nói người ấy không liễu tri địa
đại. …Người ấy tưởng tri Niết-bàn là Niết-bàn... Vì tưởng tri Niết-bàn là
Niết-bàn, người ấy nghĩ đến Niết-bàn, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết-bàn.
Nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn, người ấy nghĩ: "Niết-bàn là của ta" - dục hỷ
Niết-bàn, Vì sao vậy? Ta nói: Người ấy không liễu tri Niết-bàn.)….
Trang 16~17 (Này các Tỷ-kheo, Như Lai là bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác, thắng
tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, Như Lai không nghĩ đến
địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã)
như là địa đại, không nghĩ: "Ðịa đại là của ta" - không dục hỷ địa đại. Vì sao
vậy? Vì Như Lai biết rằng: "Dục hỷ là căn bản của đau khổ, từ hữu, sanh khởi
lên, và già và chết đến với loài sinh vật". Do vậy, này các Tỷ-kheo, Ta nói vì
Như Lai, với sự diệt trừ hoàn toàn các ái, sự ly tham, sự đoạn diệt, sự xả ly,
sự từ bỏ hoàn toàn các ái, đã chơn chánh giác ngộ vô thượng chánh đẳng chánh
giác. Như Lai thắng tri thủy đại... hỏa đại... Như Lai thắng tri Niết-bàn là
Niết-bàn. Vì thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn, Như Lai không nghĩ đến Niết-bàn,
không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là
Niết-bàn, không nghĩ: "Niết-bàn là của Ta" -- không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy?
Vì Như Lai biết rằng: "Dục hỷ là căn bản của đau khổ, từ hữu, sanh khởi lên, và
già chết đến với loài sinh vật". Do vậy, này các Tỷ-kheo, Ta nói Như Lai, với sự
diệt trừ hoàn toàn các ái, sự ly tham, sự đoạn diệt, sự xả ly, sự trừ bỏ hoàn
toàn các ái, đã chơn chánh giác ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác."
8. Ngu si là nguồn gốc của khổ đau
Kinh Trung Bộ 1, Kinh Tất Cả Lậu Hoặc, trang 19~20 (Này
các Tỷ-kheo, Ta giảng sự diệt tận các lậu hoặc cho người biết, cho người thấy,
không phải cho người không biết, cho người không thấy. Và này các Tỷ-kheo, thế
nào là sự diệt tận các lậu hoặc cho người biết, cho người thấy: có như lý tác ý
và không như lý tác ý.);
Kinh Trung Bộ 3,
Kinh Đa Giới, trang 217~218 (Phàm có những sợ hãi gì sanh khởi, này các Tỷ-kheo,
tất cả những sợ hãi ấy sanh khởi cho người ngu, không phải cho người hiền trí
(pandita). Phàm có những thất vọng gì sanh khởi, này các Tỷ-kheo, tất cả thất
vọng ấy sanh khởi cho người ngu, không phải cho người hiền trí. Phàm có những
hoạn nạn gì sanh khởi, này các Tỷ-kheo, tất cả hoạn nạn ấy sanh khởi cho người
ngu, không phải cho người hiền trí. Ví như, này các Tỷ-kheo, tia lửa từ ngôi nhà
bằng cỏ, thiêu cháy ngôi nhà có lầu gác được trét trong trét ngoài, được che chở
khỏi gió, có chốt khóa gài kỹ, có cửa sổ đóng kỹ; cũng vậy, này các Tỷ-kheo,
phàm có những xợ hãi gì sanh khởi, này các Tỷ-kheo, tất cả những sợ hãi ấy sanh
khởi cho người ngu, không phải cho người hiền trí; phàm có những thất vọng gì
sanh khởi, này các Tỷ-kheo, tất cả những thất vọng ấy sanh khởi cho người ngu,
không phải cho người hiền trí; phàm có những hoạn nạn gì sanh khởi, này các
Tỷ-kheo, tất cả những hoạn nạn ấy sanh khởi cho người ngu, không phải cho người
hiền trí. Như vậy, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu đầy những sợ hãi, người hiền trí
không có sợ hãi. Kẻ ngu đầy những thất vộng, người hiền trí không có thất vọng.
Kẻ ngu đầ những hoạn nạn, người hiền trí không có hoạn nạn. Này các Tỷ-kheo,
không có sợ hãi cho người hiền trí, không có thất vọng cho người hiền trí, không
có hoạn nạn cho người hiền trí. Do vậy, này các Tỷ-kheo, "Chúng tôi sẽ thành
người hiền trí, biết suy tư tìm hiểu", như vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần
phải học tập.
9. Vai trò của như
lý tác ý và không như lý tác ý
Kinh Trung Bộ 1,
Kinh Tất Cả Lậu Hoặc, trang 20 (Này các Tỷ-kheo, do không như lý tác ý, các lậu
hoặc chưa sanh được sanh khởi, và các lậu hoặc đã sanh được tăng trưởng. Này các
Tỷ-kheo, do như lý tác ý, các lậu hoặc chưa sanh không sanh khởi, và các lậu
hoặc đã sanh được trừ diệt. Này các Tỷ-kheo, có những lậu hoặc phải do tri kiến
được đoạn trừ, có những lậu hoặc phải do phòng hộ được đoạn trừ, có những lậu
hoặc phải do thọ dụng được đoạn trừ, có những lậu hoặc phải do kham nhẫn được
đoạn trừ, có những lậu hoặc phải do tránh né được đoạn trừ, có những lậu hoặc
phải do trừ diệt được đoạn trừ, có những lậu hoặc phải do tu tập được đoạn trừ.
10. Vai trò chánh kiến
trong quá trình tu tập
Kinh Trung Bộ 3, Đại Kinh Bốn Mươi, trang 237~244 (Ở đây, này các
Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu. Và như thế nào là, các Tỷ-kheo, chánh kiến đi
hàng đầu? Tuệ tri tà kiến là tà kiến, tuệ tri chánh kiến là chánh kiến. Như vậy
là chánh kiến của vị ấy. ….
Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu. Và như
thế nào, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu? Tuệ tri tà tư duy là tà tư
duy, tuệ tri chánh tư duy là chánh tư duy, như vậy là chánh kiến của các vị ấy.…
Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu. Và như
thế nào, này các Tỷ-kheo chánh kiến đi hàng đầu? Tuệ tri tà ngữ là tà ngữ, tuệ
tri chánh ngữ là chánh ngữ; như vậy là chánh kiến của vị ấy. ….
Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo,
chánh kiến đi hàng đầu? Biết được tà nghiệp là tà nghiệp, biết được chánh nghiệp
là chánh nghiệp; như vậy là chánh kiến của vị ấy. ….
Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo,
chánh kiến đi hàng đầu? Tuệ tri được tà mạng là tà mạng, tuệ tri được chánh mạng
là chánh mạng; như vậy là chánh kiến của vị ấy. ….
Ở đây, này các Tỷ-kheo chánh kiến đi hàng đầu. Và thế
nào, này Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu? Chánh tư duy, này các Tỷ-kheo, do
chánh kiến, được khởi lên. Chánh ngữ do chánh tư duy được khởi lên. Chánh nghiệp
do chánh tà ngữ được khởi lên. Chánh mạng do chánh nghiệp được khởi lên. Chánh
tinh tấn do chánh mạng được khởi lên. Chánh niệm do chánh tinh tấn được khởi
lên. Chánh định do chánh niệm được khởi lên. Chánh trí do chánh định được khởi
lên. Chánh giải thoát do chánh trí được khởi lên. Như vậy, này các Tỷ-kheo, đạo
lộ của vị hữu học gồm có tám chi phần, và đạo lộ của vị A-la-hán gồm có mười chi
phần. ..
11. 3
đặc điểm của người trí
Kinh Trung Bộ 3, Kinh Hiền Ngu, trang 409~410 (Này các Tỷ-kheo, có ba đặc
điểm, đặc tướng, và đặc ấn này của người trí. Thế nào là ba? Ở đây, này các
Tỷ-kheo, người trí tư duy thiện tư duy, nói lời thiện ngữ, và hành các thiện
hành. Này các Tỷ-kheo, nếu người trí không tư duy thiện tư duy, không nói lời
thiện ngữ, không hành các thiện hành, thời làm sao kẻ trí biết được người ấy:
"Vị này là người trí, là bậc Chân nhân"? Và vì rằng, này các Tỷ-kheo, người trí
tư duy thiện tư duy, nói lời thiện ngữ, hành thiện hành, do vậy người trí biết
người ấy: "Vị này là người có trí, là bậc Chân nhân".
Người trí ấy, này các Tỷ-kheo, ngay trong hiện tại cảm
thọ ba loại lạc hỷ. Này các Tỷ-kheo, nếu người trí ngồi giữa hội chúng, hay ngồi
bên đường có xe cộ qua lại, hay tại ngã (ba, ngã tư) đường, tại đấy (nếu) có
người nghĩ đến câu chuyện thích hợp về người ấy; nếu người trí, này các Tỷ-kheo,
từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hành trong dâm dục, từ bỏ nói
láo, từ bỏ say rượu men rượu nấu, thời ở đây này các Tỷ-kheo, người trí ấy suy
nghĩ như sau: "Các người ấy nghĩ đến câu chuyện thích hợp về ta, vì những pháp
ấy thật có nơi ta và ta có những pháp ấy". Này các Tỷ-kheo, đây là loại lạc hỷ
thứ nhất, người trí cảm thọ ngay trong hiện tại.
12. Đức Phật chú
trọng vai trò phân tích, phân biệt
Kinh Trung Bộ 2, Kinh Subha, trang 794 (Này
thanh niên Bà-la-môn, ở đây, Ta chủ trương phân tích; ở đây, Ta không chủ trương
nói một chiều. Này Thanh niên Bà-la-môn, Ta không tán thán tà đạo của kẻ tại gia
hay kẻ xuất gia. Này Thanh niên Bà-la-môn, kẻ tại gia hay kẻ xuất gia hành tà
đạo, do nhân duyên hành tà đạo, không thành tựu được chánh đạo thiện pháp. Này
Thanh niên Bà-la-môn, Ta tán thán chánh đạo của kẻ tại gia hay kẻ xuất gia. Này
Thanh niên Bà-la-môn, kẻ tại gia hay kẻ xuất gia hành chánh đạo, do nhân duyên
hành chánh đạo, thành tựu được chánh đạo thiện pháp.
13.
Không nên nói lời bí mật
Kinh Trung Bộ 3, ‘Kinh Vô Tránh
Phân Biệt’, trang 534~535 (Tại đây, này các Tỷ-kheo, biết được một lời bí mật là
không thực, hư vọng, không liên hệ mục đích, nếu có thể được, chớ nói lên lời bí
mật ấy. Và nếu biết được một lời bí mật là thực, không hư vọng, nhưng không liên
hệ mục đích, hãy tự tập đừng nói lời ấy. Và nếu biết được một lời bí mật là
thực, không hư vọng, có liên hệ mục đích; ở đây nên biết thời nói lên lời bí mật
ấy.
14. Không nên cố chấp vào ngôn ngữ
Kinh Trung Bộ 3, ‘Kinh Vô Tránh Phân Biệt’, trang 536~537 (Khi được nói
đến "Chớ có chấp trước địa phương ngữ, chớ có đi quá xa ngôn ngữ thường dùng,
"do duyên gì, được nói đến như vậy? Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chấp trước
địa phương ngữ và đi quá xa ngôn ngữ thường dùng?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, trong nhiều quốc độ, người ta biết (những chữ) Pati...
Patta... Vittha.. Sarava.. Dharopa.. Pona... Pisila. Như vậy, như họ biết trong
các quốc độ ấy những chữ là như vậy, như vậy, có người lại làm như vậy, kiên trì
chấp thủ, chấp trước và nói: "Chỉ như vây là sự thật, ngoài ra là hư vọng". Như
vậy, này các Tỷ-kheo, là chấp trước địa phương ngữ, là đi quá xa ngôn ngữ thường
dùng.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là không chấp trước địa phương ngữ, không đi quá xa
ngôn ngữ thường dùng? Ở đây, này các Tỷ-kheo, trong nhiều quốc độ, người ta biết
những chữ Pati.. Patta... Vittha.. Sarava... Dharopa... Pona.. Pisila.. Như vậy,
như họ biết trong các quốc độ ấy, những chữ là như vậy, như vậy, một người không
chấp thủ mà giải thích: "Các vị ấy y cứ như thế này, giải thích như vậy. "Như
vậy, này các Tỷ-kheo là không chấp trước địa phương ngữ, không đi quá xa ngôn
ngữ thường dùng.
Khi được nói đến "Chớ có chấp trước địa phương ngữ,
chớ có đi quá xa ngôn ngữ thường dùng", do chính duyên này được nói đến như vậy.
15. Phiền não không cùng chủng loại dẫn đến phương pháp tu tập khác nhau
Kinh Trung Bộ 1, ‘Kinh Tất Cả Lậu hoặc’, trang 20~29
1.(Các lậu hoặc phải do tri kiến được đoạn trừ):
(Này các Tỷ-kheo, và thế nào là các lậu hoặc phải do tri kiến được đoạn
trừ? Này các Tỷ-kheo, ở đây có kẻ phàm phu ít nghe, không được thấy các
bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh,
không được thấy các bậc Chơn nhơn, không thuần thục pháp các bậc Chơn nhơn,
không tu tập pháp các bậc Chơn nhơn, không tuệ tri các pháp cần phải tác ý,
không tuệ tri các pháp không cần phải tác ý; vị này vì không tuệ tri các pháp
cần phải tác ý, vì không tuệ tri các pháp không cần phải tác ý nên tác ý các
pháp không cần phải tác ý và không tác ý các pháp cần phải tác ý.
Này các Tỷ-kheo, và thế nào là các pháp không cần phải tác ý mà vị ấy tác
ý? Này các Tỷ-kheo, nghĩa là các pháp do vị ấy tác ý mà dục lậu chưa
sanh được sanh khởi, hay dục lậu đã sanh được tăng trưởng; hay hữu lậu chưa sanh
được sanh khởi, hay hữu lậu đã sanh được tăng trưởng, hay vô minh lậu chưa sanh
được sanh khởi, hay vô minh lậu đã sanh được tăng trưởng. Những pháp ấy là những
pháp không cần phải tác ý mà vị ấy tác ý. Này các Tỷ-kheo, và thế nào là các
pháp cần phải tác ý mà vị ấy không tác ý? Này các Tỷ-kheo, nghĩa là các pháp do
vị ấy tác ý mà dục lậu chưa sanh không sanh khởi, hay dục lậu đã sanh được trừ
diệt, hay hữu lậu chưa sanh không sanh khởi, hay hữu lậu đã sanh được trừ diệt,
hay vô minh lậu chưa sanh không sanh khởi, hay vô minh lậu đã sanh được trừ
diệt. Những pháp ấy là những pháp cần phải tác ý mà các vị ấy không tác ý. Do vị
ấy tác ý các pháp không nên tác ý, do vị ấy không tác ý các pháp cần phải tác ý,
nên các lậu hoặc chưa sanh được sanh khởi, và các lậu hoặc đã sanh được tăng
trưởng. …
2.(Các lậu hoặc phải do phòng hộ được đoạn trừ)
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc
phải do phòng hộ được đoạn trừ? Ở đây, có Tỷ-kheo như lý giác sát, sống
phòng hộ với sự phòng hộ con mắt. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ấy sống không
phòng hộ với sự phòng hộ con mắt, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi
lên. Nếu sống phòng hộ với sự phòng hộ con mắt, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt
não ấy không còn nữa. Vị ấy như lý giác sát, sống phòng hộ với sự phòng hộ lỗ
tai... (như trên)... sống phòng hộ với sự phòng hộ lỗi mũi... (như trên)... sống
phòng hộ với sự phòng hộ lưỡi... (như trên)... sống như lý giác sát phòng hộ với
sự phòng hộ thân căn... (như trên)... sống như lý giác sát phòng hộ với sự phòng
hộ ý căn. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ấy sống không phòng hộ với sự phòng hộ ý
căn, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên. Nếu sống phòng hộ ý
căn, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các
pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do phòng hộ được đoạn trừ.
3.(Các lậu hoặc phải do thọ dụng được đoạn trừ)
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc
phải do thọ dụng được đoạn trừ? Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý
giác sát, thọ dụng y phục, chỉ để ngăn ngừa lạnh, ngăn ngừa nóng, ngăn ngừa sự
xúc phạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loài bò sát, chỉ với mục
đích che đậy sự trần truồng.
Vị ấy như lý giác sát, thọ dụng món ăn khất thực
không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không phải để trang sức, không phải
để tự làm đẹp mình, mà chỉ để thân này được sống lâu và được bảo dưỡng, để (thân
này) khỏi bị thương hại, để hổ trợ phạm hạnh, nghĩ rằng: "Như vậy, ta diệt trừ
các cảm thọ cũ và không cho khởi lên các cảm thọ mới, và ta sẽ không có lỗi lầm,
sống được an ổn".
Vị ấy như lý giác sát, thọ dụng sàng tọa, chỉ để ngăn
ngừa lạnh, ngăn ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc phạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng
mặt trời, các loại bò sát, chỉ để giải trừ nguy hiểm của thời tiết, chỉ với mục
đích sống độc cư an tịnh.
Vị ấy như lý giác sát thọ dụng dược phẩm trị bệnh,
chỉ để ngăn chận các cảm giác khổ thống đã sanh, để được ly khổ hoàn toàn.
Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không thọ dụng như vậy,
các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên. Nếu vị ấy thọ dụng như vậy,
các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy
được gọi là các lậu hoặc phải do thọ dụng được đoạn trừ.
4.(Các lậu hoặc phải do kham nhẫn được đoạn
trừ)
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc
phải do kham nhẫn được đoạn trừ? Này các Tỷ-kheo, ở đây, có Tỷ-kheo như
lý giác sát, kham nhẫn lạnh, nóng, đói, khát, sự xúc phạm của ruồi, muỗi, gió,
sức nóng mặt trời, các loài bò sát; kham nhẫn những cách nói mạ lphỉ
báng. Vị ấy có tánh kham nhẫn các cảm thọ về thân, những cảm thọ thống khổ, khốc
liệt, đau nhói, nhức nhối, không sung sướng, không thích thú, chết điếng người.
Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không kham nhẫn như vậy, các lậu hoặc tàn hại và
nhiệt não có thể khởi lên. Nếu vị ấy kham nhẫn như vậy, các lậu hoặc tàn hại và
nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu
hoặc phải do kham nhẫn được đoạn trừ.
5.(Các lậu hoặc phải do tránh né được đoạn trừ)
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc
phải do tránh né được đoạn trừ? Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý
giác sát tránh né voi dữ, tránh né ngựa dữ, tránh né bò dữ, tránh né chó dữ,
rắn, khúc cây, gai góc, hố sâu, vực núi, ao nước nhớp, vũng nước. Có những chỗ
ngồi không xứng đáng ngồi, những trú xứ không nên lai vãng, những bạn bè ác độc
mà nếu giao du thì bị các vị đồng phạm hạnh có trí nghi ngờ, khinh thường; vị ấy
như lý giác sát tránh né chỗ ngồi không xứng đáng ấy, trú xứ không nên lai vãng
ấy và các bạn độc ác ấy. Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không tránh né như vậy, các
lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên. Nếu vị ấy tránh né như vậy,
các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy
được gọi là các lậu hoặc phải do tránh né được đoạn trừ.
6.(Các lậu hoặc phải do trừ diệt được đoạn trừ)
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc
phải do trừ diệt được đoạn trừ? Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý
giác sát không có chấp nhận dục niệm đã khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận,
không cho tồn tại (dục niệm ấy); không có chấp nhận sân niệm đã khởi lên, từ bỏ,
trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (sân niệm ấy); không có chấp nhận hại niệm
đã khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (hại niệm ấy); không
chấp nhận các ác bất thiện pháp luôn luôn khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận,
không cho tồn tại (các ác bất thiện pháp ấy). Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không
trừ diệt như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên. Nếu vị
ấy trừ diệt như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các
Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do trừ diệt được đoạn diệt.
7.(Các lậu hoặc phải do tu tập được đoạn trừ)
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc
phải do tu tập được đoạn trừ? Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý
giác sát tu tập niệm giác chi, niệm giác chi này y viễn ly, y ly tham, y đoạn
diệt, hướng đến từ bỏ; như lý giác sát tu tập trạch pháp giác chi... (như
trên)... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác
chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi; xả giác chi này y viễn ly, y
ly tham, y đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không tu tập
như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên. Nếu vị ấy tu tập
như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo,
các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do tu tập được đoạn trừ.
16. Quan điểm thừa tự trong đạo
Phật
Kinh Trung Bộ 1, Kinh Thừa Tự Pháp,
trang 31~32 (Này các Tỷ-kheo, hãy là người thừa tự Pháp của Ta, đừng là những
người thừa tự tài vật. Ta có lòng thương tưởng các Người và Ta nghĩ: "Làm sao
những đệ tử của Ta là những người thừa tự Pháp của Ta, không phải là những người
thừa tự tài vật". Và này các Tỷ-kheo, nếu các Người là những người thừa tự tài
vật của Ta, không phải là những người thừa tự Pháp, thì không những các Người
trở thành những người mà người ta nói: "Cả thầy và trò đều là những người thừa
tự tài vật, không phải là những người thừa tự Pháp", mà cả Ta cũng trở thành
người mà người ta nói: "Cả thầy và trò đều là những người thừa tự tài vật, không
phải là những người thừa tự Pháp".
Và này các Tỷ-kheo, nếu các Người là những người thừa
tự Pháp của Ta, không phải là những người thừa tự tài vật, thời không những các
người trở thành những người mà người ta nói: "Cả Thầy và trò là những người thừa
tự Pháp, không phải là những người thừa tự tài vật", mà cả Ta cũng trở thành
người mà người ta nói: "Cả Thầy và trò đều là những người thừa tự Pháp, không
phải là những người thừa tự tài vật". Do vậy, này các Tỷ-kheo, hãy là những
người thừa tự Pháp của Ta, đừng là những người thừa tự tài vật. Ta có lòng
thương tưởng các Người và Ta nghĩ: "Làm sao những đệ tử của Ta là những người
thừa tự Pháp của Ta, không phải là những người thừa tự tài vật?".
17.
Thế nào gọi là một đệ tử hoằng dương chánh pháp và ngược lại
Kinh Trung Bộ 3, Kinh Đại Không, trang 314~315 (Do vậy, này Ananda, hãy
đối xử với Ta, với tâm thân hữu, không với tâm thù nghịch, và như vậy các Ông sẽ
được hạnh phúc an lạc lâu dài. Và như thế nào là các đệ tử đối xử vị Ðạo sư với
tâm thù nghịch, không với tâm thân hữu? Ở đây, này Ananda, vị Ðạo sư ấy với lòng
từ mẫn thuyết pháp cho các đệ tử, mong cầu hạnh phúc cho họ, vì lòng từ mẫn nói
rằng: "Ðây là hạnh phúc cho các Ông, đây là an lạc cho các Ông". Nhưng các đệ tử
của vị ấy không chịu nghe theo, không chịu lóng tai, chú tâm vào hướng khác
(annan), ngược lại, họ đi xa lời giảng dạy của vị Ðạo sư. Như vậy, này Ananda,
là các đệ tử đối xử với bậc Ðạo sư, với tâm thù nghịch, không với tâm thân hữu.
Và như thế nào, này Ananda, là các đệ tử đối xử với
bậc Ðạo sư, với tâm thân hữu, không với tâm thù nghịch? Ở đây, này Ananda, vị
Ðạo sư với lòng từ mẫn thuyết pháp cho các đệ tử, tìm cầu hạnh phúc cho họ, vì
lòng từ mẫn nói rằng: "Ðây là hạnh phúc cho các Ông, đây là an lạc cho các Ông".
Các đệ tử của vị ấy chịu nghe theo, chịu lóng tai, không chú tâm vào hướng khác,
và không ngược lại đi xa lời dạy của bậc Ðạo sư. Như vậy, này Ananda, là các đệ
tử đối xử với bậc Ðạo sư, với tâm thân hữu, không phải với tâm thù nghịch. Do
vậy, này Ananda, hãy đối xử với Ta, với tâm thân hữu, chớ với tâm thù nghịch và
như vậy sẽ là hạnh phúc, là an lạc lâu dài cho các Ông.
18. Tham
sân si là ác pháp
Trung Bộ Kinh 1, Kinh Thừa Tự Pháp,
trang 38~39 (Ở đây, này chư Hiền, tham là ác pháp, và sân cũng là ác pháp, có
một con đường Trung đạo diệt trừ tham và diệt trừ sân, khiến (tịnh) nhãn sanh,
khiến (chân) trí sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn. Và
này chư Hiền con đường Trung đạo ấy là gì - (con đường) khiến (tịnh) nhãn sanh,
khiến (chân) trí sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn? Ðó là
con đường Thánh tám ngành, tức là: Chánh tri kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ,
Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định. Này chư Hiền,
đó là con đường Trung đạo, khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến (chân) trí sanh, hướng
đến tịch tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.
Ở đây, này chư Hiền, phẫn nộ là ác pháp và hiềm hận
cũng là ác pháp, giả dối là ác pháp và não hại cũng là ác pháp, tật đố là ác
pháp và xan lẫn cũng là ác pháp, man trá là ác pháp và phản bội cũng là ác pháp,
ngoan cố là ác pháp và bồng bột nông nổi cũng là ác pháp, mạn là ác pháp và tăng
thượng mạn cũng là ác pháp, kiêu là ác pháp và phóng dật cũng là ác pháp. Có một
con đường Trung đạo diệt trừ kiêu và diệt trừ phóng dật, khiến (tịnh) nhãn sanh,
khiến (chân) trí sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn. Và
này chư Hiền, con đường Trung đạo ấy là gì - (con đường) khiến (tịnh) nhãn sanh,
khiến (chân) trí sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn? Ðó là
con đường Thánh tám ngành, tức là: Chánh tri kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ,
Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định. Này chư Hiền,
đó là con đường Trung đạo khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến (chân) trí sanh, hướng
đến tịch tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.
19. Đời sống rừng núi độc cư trở ngại cho người có mục đích xuất gia không vì
giác ngộ
Trung Bộ kinh 1, Kinh Sợ Hãi và
Khiếp đảm, trang 42 (Tôn giả Gotama, thật khó kham nhẫn những trú xứ xa vắng
trong rừng núi hoang vu! Thật khó khăn đời sống viễn ly! Thật khó thưởng thức
đời sống độc cư! Con nghĩ rằng rừng núi làm rối loạn tâm trí vị Tỷ-kheo chưa
chứng Thiền định.
Này Bà-la-môn, thật sự là vậy. Này Bà-la-môn, thật sự là vậy. Này Bà-la-môn,
thật khó kham nhẫn những trú xứ xa vắng trong rừng núi hoang vu! Thật khó khăn,
đời sống viễn ly! Thật khó thưởng thức đời sống độc cư! Ta nghĩ rằng rừng núi
làm rối loạn tâm trí vị Tỷ-kheo chưa chứng Thiền định..
20. Kinh nghiệm của đức Phật khi ngài sống trong rừng núi và con đường đến giải
thoát
Kinh Trung Bộ 1, Kinh Sợ Hãi và
Khiếp Đảm, trang 43~58
21. Đức Phật chỉ là con
người không có si ám
Kinh Trung Bộ 1, Kinh Sợ Hãi Khiếp Đảm, trang 53 (Này Bà-la-môn, có một
số Sa-môn, Bà-la-môn nghĩ rằng ngày giống như đêm, nghĩ rằng đêm giống như ngày.
Như vậy, Ta nói rằng những Sa-môn, Bà-la-môn ấy sống trong si ám. Này Bà-la-môn,
Ta nghĩ rằng đêm là đêm, nghĩ rằng ngày là ngày. Này Bà-la-môn, ai nói một cách
chơn chánh sẽ nói như sau: "Vị hữu tình nào không có si ám, sinh ra ở đời vì
hạnh phúc cho muôn loài, vì an lạc cho muôn loài, vì lòng thương tưởng cho đời,
vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài Người. Vị ấy khi nói
một cách chân chánh về Ta sẽ nói như sau: "Là vị hữu tình không có si ám, sinh
ra ở đời vì hạnh phúc cho muôn loài, vì an lạc cho muôn loài, vì lòng thương
tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài
Người".
22. 4 hạng người
Kinh Trung Bộ 1, Kinh Không Uế Nhiễm, trang 59~60 (Này chư Hiền, ở đời có bốn
hạng người. Thế nào là bốn? Chư Hiền, ở đây, có hạng người có cấu uế, nhưng
không như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Lại nữa chư Hiền, ở đây, có
hạng người có cấu uế, và như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Lại nữa chư
Hiền, ở đây có hạng người không có cấu uế, nhưng không như thật tuệ tri: "Nội
thân ta không có cấu uế". Lại nữa, chư Hiền, ở đây, có hạng người không có cấu
uế và như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế".
23. Quan
điểm của đức Phật về vấn đề cầu nguyện và ước nguyện
Kinh Trung Bộ 1, Kinh Ước Nguyện, trang 80~86 (Này các Tỷ-kheo, nếu
Tỷ-kheo có ước nguyện: "Mong rằng ta được các đồng phạm hạnh thương mến, yêu
quý, cung kính và tôn trọng!", Tỷ-kheo ấy phải thành tựu viên mãn giới luật,
kiên trì, nội tâm tịch tĩnh, không gián đoạn Thiền định, thành tựu quán hạnh,
thích sống tại các trú xứ không tịnh.
Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện: "Mong rằng ta được các vật dụng như
y phục, các món ăn khất thực, sàng tọa và các dược phẩm trị bệnh!", Tỷ-kheo ấy
phải thành tựu viên mãn giới luật, kiên trì, nội tâm tịch tĩnh, không gián đoạn
Thiền định, thành tựu quán hạnh, thích sống tại các trú xứ không tịnh.
Này các Tỷ-kheo, nếu có Tỷ-kheo có ước nguyện: "Mong rằng ta nay hưởng thọ các
vật dụng như y phục, các món ăn khất thực, sàng tọa và các dược phẩm trị bệnh!
Mong rằng hành động của những vị tạo ra các vật dụng ấy được quả báo lớn, được
lợi ích lớn!", Tỷ-kheo ấy phải thành tựu viên mãn giới luật... (như trên)... trú
xứ không tịnh.
Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện: "Mong rằng
những bà con huyết thống với ta, khi họ chết và mệnh chung, nghĩ (đến ta) với
tâm hoan hỷ (và nhờ vậy) được quả báo lớn, lợi ích lớn!", Tỷ-kheo ấy phải thành
tựu viên mãn giới luật... (như trên)... trú xứ không tịnh….);
Trung Bộ 1, Đại Kinh Pháp
Hành, trang 679~692 (Này
các Tỷ-kheo, phần lớn các loài hữu tình có dục như thế này, có ước vọng như thế
này, có nguyện vọng như thế này: "Ôi, mong rằng các pháp bất khả ái, bất khả
lạc, bất khả ý được tiêu diệt! Mong rằng các pháp khả ái, khả lạc, khả ý được
tăng trưởng!" Này các Tỷ-kheo, dầu cho các loài hữu tình ấy có dục như vậy, có
ước vọng như vậy, có nguyện vọng như vậy, nhưng các pháp bất khả ái, bất khả
lạc, bất khả ý được tăng trưởng; các pháp khả ái, khả lạc, khả ý bị tiêu diệt. Ở
đây, này các Tỷ-kheo, các Người có biết vì nguyên nhân gì không?...
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có kẻ vô văn phàm phu, không đi đến các bậc Thánh, không
thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh, không đi đến các
bậc Chân nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không tu tập pháp các
bậc Chân nhân, không biết rõ các pháp nên phục vụ, không biết rõ các pháp không
nên phục vụ, không biết rõ các pháp nên thân cận, không biết rõ các pháp không
nên thân cận. Vì không biết rõ các pháp nên phục vụ, không biết rõ các pháp
không nên phục vụ, không biết rõ các pháp nên thân cận, không biết rõ các pháp
không nên thân cận, vị này phục vụ các pháp không nên phục vụ, không phục vụ các
pháp nên phục vụ, thân cận các pháp không nên thân cận, không thân cận các pháp
nên thân cận. Vị này vì phục vụ các pháp không nên phục vụ, không phục vụ các
pháp nên phục vụ, vì thân cận các pháp không nên thân cận, không thân cận các
pháp nên thân cận, cho nên các pháp bất khả ái, bất khả lạc, bất khả ý tăng
trưởng; các pháp khả ái, khả lạc, khả ý bị tiêu diệt.);
Kinh Trung Bộ 3, Kinh Phù Di, trang 354~364 (Thưa Tôn giả Bhumija, có một
số Sa-môn, Bà-la-môn có lý thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Nếu có ước
nguyện hành Phạm hạnh, thời không đạt được quả vị; nếu không có ước nguyện hành
Phạm hạnh, thời không đạt được quả vị; nếu có và không có ước nguyện hành Phạm
hạnh, thời không đạt được quả vị nếu không có và không có ước nguyện hành Phạm
hạnh, thời không đạt được quả vị". Ở đây, bậc Ðạo sư của Tôn giả Bhumija có nói
gì, và có lập luận gì?
Thưa Vương tử, tôi không tận mặt Thế Tôn được nghe như vậy, được ghi nhớ như
vậy. Và sự việc này xảy ra, Thế Tôn có giải thích như sau: "Nếu có ước nguyện,
hành Phạm hạnh không chánh đáng (ayoni so), thời không đạt được quả vị; nếu
không có ước nguyện hành Phạm hạnh không chánh đáng, thời không đạt được quả vị;
nếu có và không có ước nguyện hành Phạm hạnh không chánh đáng, thời không đạt
được quả vị; nếu không có và không không có ước nguyện, hành Phạm hạnh không
chánh đáng thời không đạt được quả vị. Còn nếu có ước nguyện hành Phạm hạnh một
cách chánh đáng, thời đạt được quả vị; nếu không có ước nguyện hành Phạm hạnh
một cách chánh đáng, thời đạt được quả vị; nếu có và không có ước nguyện hành
Phạm hạnh một cách chánh đáng, thời đạt được quả vị; nếu không có và không không
có ước nguyện hành Phạm hạnh một cách chánh đáng, thời đạt được quả vị". Thưa
Vương tử, tôi không tận mặt Thế Tôn được nghe như vậy, được ghi nhớ như vậy. Sự
việc xảy ra, Thế Tôn có giải thích như vậy.
24. Quan điểm của đức
Phật về chế độ giai cấp
Kinh Trung Bộ 2, Kinh Mudhura, trang 549~562; Kinh Kannakathala, trang
632~635 (ạch Thế Tôn, có bốn giai cấp này: Sát-đế-lị, Bà-la-môn, Phệ-xá và
Thủ-đà. Bạch Thế Tôn, giữa bốn giai cấp này có những khác biệt nào, sai biệt
nào?
Thưa Ðại vương, có bốn giai cấp này: Sát-đế-lị, Bà-la-môn, Phệ-xá và Thủ-đà.
Thưa Ðại vương, giữa bốn giai cấp này, hai giai cấp Sát-đế-lị và Bà-la-môn được
xem là tối thượng về xưng hô; hai giai cấp kia từ chỗ ngồi đứng dậy, chắp tay và
giúp đỡ họ các công việc.
Bạch Thế Tôn, con không hỏi về hiện tại. Bạch Thế Tôn, con hỏi về tương lai.
Bạch Thế Tôn, có bốn giai cấp này: Sát-đế-lị, Bà-la-môn, Phệ-xá và Thủ-đà. Bạch
Thế Tôn, trong bốn giai cấp này, có những khác biệt nào, sai biệt nào?
Thưa Ðại vương, có năm tinh cần chi này. Thế nào là năm? Ở đây, thưa Ðại vương,
Tỷ-kheo có lòng tin, tin tưởng sự giác ngộ của Như Lai: "Ðây là Thế Tôn, bậc
A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng
Sĩ, Ðiều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Vị ấy ít bệnh, ít não, sự
tiêu hóa được điều hòa, không lạnh quá, không nóng quá, trung bình, hợp với tinh
tấn. Vị ấy không gian trá, không xảo trá, nêu rõ tự mình như chơn đối với bậc
Ðạo sư, đối với các vị sáng suốt hay đối với các đồng Phạm hạnh. Vị ấy sống
siêng năng, tinh tấn, từ bỏ các ác pháp, thành tựu các thiện pháp, kiên cố, kiên
trì, không từ bỏ gánh nặng đối với thiện pháp. Vị ấy có trí tuệ, thành tựu trí
tuệ về sự sanh diệt các pháp, với sự thể nhập của các bậc Thánh, đưa đến chơn
chánh đoạn diệt các khổ đau".
Thưa Ðại vương có bốn giai cấp này: Sát-đế-lị, Bà-la-môn, Phệ-xá, Thủ-đà. Và nếu
các giai cấp này thành tựu năm tinh cần chi này, như vậy sẽ đưa đến hạnh phúc,
an lạc lâu dài cho họ.
Bạch Thế Tôn, có bốn giai cấp này: Sát-đế-lị, Bà-la-môn, Phệ-xá, Thủ-đà. Nếu
những vị này thành tựu năm tinh cần chi này, bạch Thế Tôn, ở đây có sự khác biệt
gì, có sự sai biệt gì?
Thưa Ðại vương, ở đây, Ta nói đến sự sai biệt trong tinh cần…….
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn thuyết có nhân duyên (heturupam), Thế Tôn thuyết liên hệ
đến nhân duyên. Bạch Thế Tôn, có bốn giai cấp này: Sát-đế-lị, Bà-la-môn, Phệ-xá,
Thủ-đà. Và nếu các vị này thành tựu năm tinh cần chi này, nếu họ chân chánh tinh
cần, thì bạch Thế Tôn, có thể có sự khác biệt nào, có thể có sự sai biệt nào
giữa các vị này không?
Thưa Ðại vương, ta nói không có sự khác biệt gì về phương diện giải thoát đối
với giải thoát….
Kinh Trung Bộ 2, Kinh Assalayana, trang 681~701 (Lúc bấy giờ khoảng năm
trăm Bà-la-môn từ nhiều quốc độ khác nhau trú tại Savatthi vì một vài công việc.
Những vị Bà-la-môn ấy suy nghĩ: "Sa-môn Gotama này chủ trương bốn giai cấp đều
thanh tịnh. Ai có thể cùng với Sa-môn Gotama thảo luận vấn đề này?"
……
Thưa Tôn giả Gotama, các vị Bà-la-môn nói như sau: "Chỉ có Bà-la-môn là giai cấp
tối thượng, giai cấp khác là hạ liệt; chỉ có Bà-la-môn là màu da trắng, giai cấp
khác là màu da đen; chỉ có Bà-la-môn là thanh tịnh, các giai cấp phi Bà-la-môn
không được như vậy. Chỉ có Bà-la-môn mới là con chính thống Phạm thiên, sanh từ
miệng Phạm thiên, do Phạm thiên sanh, do Phạm thiên tạo ra, là con cháu thừa tự
Phạm thiên". Ở đây, Tôn giả Gotama nói thế nào?
Nhưng này Assalayana, các nữ Bà-la-môn, vợ các Bà-la-môn được thấy là có kinh
nguyệt, có mang thai, có sanh con, có cho con bú. Dầu vậy, các vị Bà-la-môn ấy
sanh ra từ nữ căn lại nói: "Bà-la-môn là giai cấp tối thượng, giai cấp khác là
hạ liệt. Chỉ có Bà-la-môn là màu da trắng, giai cấp khác là màu da đen; chỉ có
Bà-la-môn là thanh tịnh, các giai cấp phi Bà-la-môn không được như vậy. Chỉ có
Bà-la-môn mới là con chính thống Phạm thiên, sanh từ miệng Phạm thiên, do Phạm
thiên tạo ra, là con cháu thừa tự Phạm thiên".
…..
Dầu Tôn giả Gotama có nói như vậy, nhưng ở đây vị Bà-la-môn vẫn nghĩ như sau:
"Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là tối thượng, giai cấp khác là hạ liệt... là con
cháu thừa tự Phạm thiên".
Này Assalayana, Ông nghĩ thế nào? Chỉ có người Khattiya (Sát-đế-lỵ) sát sanh,
lấy của không cho, có tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi, nói ác khẩu,
nói lời phù phiếm, có tâm tham, có tâm sân, có tà kiến: sau khi thân hoại mạng
chung mới bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Bà-la-môn không phải như
vậy? Và chỉ có người Vessa và người Sudda sát sanh, lấy của không cho, có tà
hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi, nói ác khẩu, nói lời phù phiếm, có
tham tâm, có sân tâm, có tà kiến, sau khi thân hoại mang chung, mới bị sanh vào
cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Các Bà-la-môn không phải như vậy?
Không phải như vậy, Tôn giả Gotama. Người Khattiya cũng vậy, Tôn giả Gotama, nếu
sát sanh, lấy của không cho, có tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi,
nói ác khẩu, nói lời phù phiếm, có tham tâm, có sân tâm, có tà kiến, sau khi
thân hoại mạng chung, cũng bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
Bà-la-môn cũng vậy, Tôn giả Gotama Vessa cũng vậy, Tôn giả Gotama, Sudda cũng
vậy, Tôn giả Gotama. Tất cả bốn giai cấp, Tôn giả Gotama, nếu sát sanh, lấy của
không cho, có tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi, nói ác khẩu, nói lời
phù phiếm, có tham tâm, có sân tâm, có tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung đều
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
.....
Này Assalayana, Ông nghĩ thế nào? Chỉ có Bà-la-môn từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của
không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ
ác khẩu, từ bỏ nói lời phù phiếm, không có tham tâm, không có sân tâm, (có chánh
kiến) sau khi thân hoại mạng chung được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời
này. Khattiya không được vậy, Vessa không được vậy, Sudda không được vậy?
Không phải vậy, Tôn giả Gotama. Khattiya cũng vậy, Tôn giả Gotama, nếu từ bỏ sát
sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ
nói hai lưỡi, từ bỏ ác khẩu, từ bỏ nói lời phù phiếm, không có tham tâm, không
có sân tâm, có chánh kiến, thì sau khi thân hoại mạng chung cũng được sanh vào
thiện thú, Thiên giới; cõi đời này. Bà-la-môn cũng vậy, Tôn giả Gotama; Vessa
cũng vậy, Tôn giả Gotama; Sudda cũng vậy, Tôn giả Gotama. Tất cả bốn giai cấp,
Tôn giả Gotama, nếu từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong
các dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ ác khẩu, từ bỏ nói lời phù
phiếm, không có tham tâm, không có sân tâm, có chánh kiến, thì sau khi thân hoại
mạng chung, đều được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. …..);
Kinh Trung Bộ 2, Kinh Esukari, trang 739~740 (Bà-la-môn Esukari bạch Thế
Tôn: Thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương bốn loại phụng sự: chủ trương
phụng sự cho Bà-la-môn, chủ trương cho Sát-đế-lỵ (Khattiya), chủ trương phụng sự
cho Phệ-xá (Vessa: người buôn bán), chủ trương phụng sự cho Thủ-đà (Sudda: lao
công). Ở đây, thưa Tổn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương phụng sự cho
Bà-la-môn như sau: Bà-la-môn phụng sự cho Bà-la-môn; hay Khattiya phụng sự cho
Bà-la-môn; hay Vessa phụng sự cho Bà-la-môn, hay Sudda phụng sự cho Bà-la-môn.
Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương phụng sự cho Bà-la-môn. Ở
đây, thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương phụng sự cho Khattiya như
sau: Khattiya phụng sự cho Khattiya; hay Vessa phụng sự cho Khattiya; hay Sudda
phụng sự cho Khattiya. Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương
phụng sự cho Khattiya. Ở đây, thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương
phụng sự cho Vessa như sau: Vessa phụng sự cho Vessa; hay Sudda phụng sự cho
Vesasa. Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương phụng sự cho
Vessa. Ở đây, thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương phụng sự cho Sudda
như sau: Sudda phụng sự cho Sudda. Vì rằng không còn ai khác có thể phụng sự cho
Sudda. Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương phụng sự cho
Sudda. Thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương bốn loại phụng sự này. );
Kinh Esukari, trang 744~745 (Thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ
trương bốn loại tài sản, chủ trương tài sản của người Bà-la-môn, chủ trương tài
sản của người Khattiya, chủ trương tài sản của người Vessa, chủ trương tài sản
của người Sudda.
Ở đây, thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương tài sản của Bà-la-môn là
khất thực. Nhưng khi người Bà-la-môn khinh thường tài sản khất thực, người ấy
không làm bổn phận của mình và giống như người chăn bò lấy của không cho. Như
vậy, thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương tài sản của Bà-la-môn. Ở đây,
thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương tài sản của Khattiya là cung và
tên. Nhưng khi người Khattiya khinh thường tài sản cung và tên, người ấy không
làm bổn phận của mình, và giống như người chăn bò lấy của không cho. Như vậy,
thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương tài sản của Khattiya. Ở đây, thưa
Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương tài sản của Vessa là canh nông và nuôi
bò. Nhưng khi người Vessa khinh thường tài sản canh nông và nuôi bò, người ấy
không làm bổn phận của mình, và giống như người chăn bò lấy của không cho. Như
vậy, thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương tài sản của Vessa. Ở đây,
thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương tài sản của Sudda là lưỡi liềm và
đòn gánh. Nhưng khi người Sudda khinh thường tài sản lưỡi liềm và đòn gánh,
người ấy không làm bổn phận của mình và giống như người chăn bò lấy của không
cho. Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn, chủ trương tài sản của người
Sudda. Các Bà-la-môn, thưa Tôn giả Gotama, chủ trương bốn loại tài sản này. Ở
đây, Tôn giả Gotama nói gì về vấn đề này?
25. 4 thiền 8
định
Kinh Trung Bộ 1, Kinh Đoạn Giảm, trang 97~100
26. Những
loại thiền định Thế Tôn tán thán và không tán thán
Kinh Trung Bộ 3, Kinh Gopaka Moggallana, trang 130~131 (Này Bà-la-môn,
Thế Tôn ấy không tán thán tất cả Thiền định, không không tán thán tất cả Thiền
định. Và này Bà-la-môn, loại Thiền định nào Thế Tôn ấy không tán thán? Ở đây,
này Bà-la-môn, một số vị sống với tâm thấm nhuần dục tham, bị dục tham chi phối,
và không như thật biết sự giải thoát khỏi dục tham đã được khởi lên. Vị ấy lấy
dục tham làm đối tượng tối hậu. Thiền tu, Thiền tư, Thiền định, Thiền nhập. Vị
ấy sống với tâm thấm nhuần sân hận, bị sân hận chi phối, và không như thật biết
sự giải thoát khỏi sân hận đã được khởi lên. Vị ấy lấy sân hận làm đối tượng tối
hậu, Thiền tu, Thiền tư, Thiền định, Thiền nhập. Vị ấy sống với tâm thấm nhuần
hôn trầm thụy miên, bị hôn trầm thụy miên chi phối, và không như thật biết sự
giải thoát khỏi hôn trầm thụy miên đã được khởi lên. Vị ấy lấy hôn trầm thụy
miên làm đối tượng tối hậu, Thiền tu, Thiền tư, Thiền định, Thiền nhập. Vị ấy
sống với tâm thấm nhuần trạo hối, bị trạo hối chi phối và không như thật biết sự
giải thoát khỏi tạo hối đã được khởi lên. Vị ấy lấy trạo hối làm đối tượng tối
hậu, Thiền tu, Thiền tư, Thiền định, Thiền nhập. Vị ấy sống với tâm thấm nhuần
nghi hoặc, bị nghi hoặc chi phối và không như thật biết sự giải thoát khỏi nghi
hoặc đã được khởi lên. Vị ấy lấy nghi hoặc làm đối tượng tối hậu, Thiền tu,
Thiền tư, Thiền định, Thiền nhập. Này Bà-la-môn, Thế Tôn ấy không tán thán loại
Thiền định như vậy.
Và này Bà-la-môn, loại Thiền định nào Thế Tôn ấy tán
thán? Ở đây, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú
Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ. Diệt tầm và
tứ, vị ấy chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không
tầm, không tứ, nội tỉnh nhất tâm, chứng và trú Thiền thứ ba, Thiền thứ tư. Này
Bà-la-môn, loại Thiền như vậy, Thế Tôn ấy tán thán. )
27. Phạm vi tư duy của đời sống Phạm hạnh không phải là những vấn đề vũ trụ
Kinh Trung Bộ 1, Kinh Đoạn Giảm, trang 97~98 (Bạch Thế Tôn, có những loại
sở kiến này khởi lên trên đời, hoặc liên hệ đến ngã luận, hoặc liên hệ đến thế
giới luận. Bạch Thế Tôn, đối với một Tỷ-kheo, có tác ý ngay từ ban đầu, thời có
thể đoạn trừ những sở kiến ấy hay không, có thể xả ly những sở kiến ấy hay
không?
Này Cunda, những loại sở kiến này khởi lên trên đời, hoặc liên hệ đến ngã luận,
hoặc liên hệ đến thế giới luận, - chỗ nào những sở kiến này tiềm ẩn, và chỗ nào
những sở kiến này hiện hành, chỉ có cách như thật quán sát chúng với trí tuệ
rằng: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cài này không phải
tự ngã của tôi", có vậy thời có sự đoạn trừ những sở kiến ấy, có sự xả ly những
sở kiến ấy.
28. Quan điểm của đức
Phật đối với vấn đề độ tha
Kinh Trung Bộ 1, Kinh Đoạn Giảm, trang 106~107 (Này
Cunda, con người tự mình bị rơi vào bùn lầy có thể kéo lên một người bị rơi vào
bùn lầy, sự tình ấy không thể xảy ra. Này Cunda, con người tự mình không rơi vào
bùn lầy, có thể kéo lên một người bị rơi vào bùn lầy, sự tình ấy có thể xảy ra.
Này Cunda, con người tự mình không được nhiếp phục, không được huấn luyện, không
được hoàn toàn giải thoát, tự mình có thể nhiếp phục, huấn luyện và hoàn toàn
giải thoát người khác, sự tình ấy không xảy ra. Một người được nhiếp phục, được
huấn luyện, được hoàn toàn giải thoát, tự mình có thể nhiếp phục, huấn luyện,
hoàn toàn giải thoát người khác, sự tình ấy xảy ra.
29. Cấu uế của
tâm
Kinh Trung Bộp 1, Kinh Ví
Dụ Tấm Vải, trang 88 (Và này các
Tỷ-kheo, thế nào là những cấu uế của tâm? Tham dục, tà tham là cấu uế của tâm,
sân là cấu uế của tâm, phẫn là cấu uế của tâm, hận là cấu uế của tâm, hư ngụy,
não hại, tật đố, xan tham, man trá, khi cuống, ngoan cố, cấp tháo, quá mạn,
kiêu, phóng dật là cấu uế của tâm.
30. 4 vô lượng
tâm
Kinh Trung Bộ 1, Kinh Ví Dụ Tấm Vải, trang 91~92 (Vị ấy an trú, biến mãn
một phương với tâm câu hữu với từ, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ
ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy, cùng khắp thế giới, trên dưới bề ngang, hết
thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu
với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân. Vị ấy an trú, biến mãn một
phương với tâm câu hữu với bi... (như trên)... với tâm câu hữu với hỷ... (như
trên)... biến mãn một phương với tâm câu hữu với xả, cũng vậy phương thứ hai,
cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy cùng khắp thế giới, trên
dưới bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn
với tâm câu hữu với xả, quảng đại vô biên, không hận, không sân.
31. Thiện và
bất thiện
Kinh Trung Bộ 1, Kinh Chánh Tri Kiến, trang 112~113 (Chư Hiền, khi Thánh
đệ tử tuệ tri được bất thiện và tuệ tri được căn bổn bất thiện, tuệ tri được
thiện và tuệ tri được căn bổn thiện, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri
kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp
này. Chư Hiền, thế nào là bất thiện, thế nào là căn bổn bất thiện, thế nào là
thiện, thế nào là căn bổn thiện? Chư Hiền, sát sanh là bất thiện, lấy của không
cho là bất thiện, tà hạnh trong các dục là bất thiện, nói láo là bất thiện, nói
hai lưỡi là bất thiện, ác khẩu là bất thiện, nói phù phiếm là bất thiện, tham
dục là bất thiện, sân là bất thiện, tà kiến là bất thiện. Chư Hiền, như vậy gọi
là bất thiện.
Và chư Hiền, thế nào là căn bổn bất thiện? Tham là căn bổn bất thiện, sân là căn
bổn bất thiện, si là căn bổn bất thiện. Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn bất
thiện. Và này chư Hiền, thế nào là thiện? Từ bỏ sát sanh là thiện, từ bỏ lấy của
không cho là thiện, từ bỏ tà hạnh trong các dục là thiện, từ bỏ nói láo là
thiện, từ bỏ nói hai lưỡi là thiện, từ bỏ ác khẩu là thiện, từ bỏ nói phù phiếm
là thiện, không tham dục là thiện, không sân là thiện, chánh tri kiến là thiện.
Chư Hiền, như vậy gọi là thiện.
Chư Hiền, thế nào là căn bổn thiện? Không tham là căn bổn thiện, không sân là
căn bổn thiện, không si là căn bổn thiện. Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn
thiện.
32. Tứ niệm xứ
Kinh Trung Bộ 1, Kinh Niệm Xứ, trang 131~149
33.
Sự khác biệt giữa đệ tử Phật và ngoại đạo về vấn đề niềm tin
Kinh Trung Bộ 1, Tiểu kinh Sư Tử Hống, trang 152~153 (Này các Tỷ-kheo,
chỉ ở đây là có Sa-môn thứ nhất; ở đây là có Sa-môn thứ hai; ở đây là có Sa-môn
thứ ba; ở đây là có Sa-môn thứ tư; các ngoại đạo khác không có Sa-môn. Này các
Tỷ-kheo, các Ông hãy chân chánh rống tiếng rống sư tử như vậy.
Này các Tỷ-kheo, sự tình này xảy ra khi ở đây những Du sĩ ngoại đạo có thể nói:
"Chư Tôn giả có tin tưởng gì, có sức lực gì mà chư Tôn giả tuyên bố: 'Chỉ ở đây
là có Sa-môn thứ nhất; ở đây là có Sa-môn thứ hai; ở đây là có Sa-môn thứ ba; ở
đây là có Sa-môn thứ tư; các ngoại đạo khác không có Sa-môn'". Này các Tỷ-kheo,
nếu được các Du sĩ ngoại đạo nói như vậy, cần phải trả lời họ như sau: "Chư
Hiền, vì chúng tôi tự chánh kiến bốn pháp, được Thế Tôn tuyên bố cho chúng tôi
biết, bậc đã thấy, đã biết, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác nên chúng tôi nói:
'Chỉ ở đây là có Sa-môn thứ nhất, ở đây là có Sa-môn thứ hai; Sa-môn thứ ba;
Sa-môn thứ tư'. Thế nào là bốn? Chư Hiền, chúng tôi có lòng tin bậc Ðạo Sư, có
lòng tin Pháp, có sự thành tựu viên mãn các Giới luật, và những pháp hữu của
chúng tôi, những người cư sĩ và những người xuất gia, được chúng tôi thương,
chúng tôi mến. Chư Hiền, vì chúng tôi tự chánh kiến bốn pháp, được Thế Tôn tuyên
bố cho chúng tôi biết, bậc đã thấy, đã biết, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác nên
chúng tôi nói: 'Chỉ ở đây là Sa-môn... Sa-môn thứ tư'".
Này các Tỷ-kheo, sự tình này xảy ra, khi ở đây, những Du sĩ ngoại đạo có thể
nói: "Chư Hiền, chúng tôi cũng có lòng tin bậc Ðạo Sư, vị ấy là Ðạo Sư của chúng
tôi. Chúng tôi có lòng tin Pháp, Pháp ấy là Pháp của chúng tôi, chúng tôi thành
tựu viên mãn các Giới luật, những Giới luật ấy là Giới luật của chúng tôi. Và
những pháp hữu của chúng tôi, những người cư sĩ và cả những người xuất gia, được
chúng tôi thương, được chúng tôi mến. Chư Hiền, như vậy có sự sai biệt gì, có sự
đặc thù gì, có sự khác biệt gì giữa quý vị và chúng tôi?".
Chư Tỷ-kheo, nếu được các Du sĩ ngoại đạo nói như vậy, cần phải trả lời họ như
sau: "Chư Hiền, cứu cánh là một hay cứu cánh là đa diện?" Nếu trả lời đứng đắn,
các Du sĩ ngoại đạo phải trả lời: "Chư Hiền, cứu cánh là một, cứu cánh không
phải đa diện". --"Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người có tham, hay cho người không
tham?" Nếu trả lời đứng đắn, các Du sĩ ngoại đạo phải trả lời: "Chư Hiền, cứu
cánh ấy cho người không tham, không phải cho người có tham". --"Chư Hiền, cứu
cánh ấy cho người có sân, hay cho người không sân?" Nếu trả lời đứng đắn, các Du
sĩ ngoại đạo phải trả lời: "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người không sân, không
phải cho người có sân". --"Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người có si hay cho người
không si? Nếu trả lời đứng đắn... phải trả lời: "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người
không si, không phải cho người có si". --"Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người có ái,
hay cho người không ái?" Nếu trả lời đứng đắn... phải trả lời: "Chư Hiền, cứu
cánh ấy cho người không ái, không phải cho người có ái". --"Chư Hiền, cứu cánh
ấy cho người có chấp thủ, hay cho người không chấp thủ?" Nếu trả lời đứng đắn...
phải trả lời: "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người không chấp thủ, không phải cho
người chấp thủ". --"Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người có trí, hay cho người không
có trí?" Nếu trả lời đứng đắn... phải trả lời: "Cứu cánh ấy cho người có trí,
không phải cho người không có trí". --"Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người thuận
ứng, nghịch ứng hay cho người không thuận ứng, không nghịch ứng?" Nếu trả lời
đứng đắn... phải trả lời: "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người không thuận ứng,
không nghịch ứng, không phải cho người thuận ứng, nghịch ứng". --"Chư Hiền, cứu
cánh ấy cho người ưa hý luận, thích hý luận hay cho người không ưa hý luận,
không thích hý luận?" Nếu trả lời đứng đắn, các Du sĩ ngoại đạo cần phải trả
lời: "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người không ưa hý luận, không thích hý luận,
không phải cho người ưa hý luận, thích hý luận".
…Chư Tỷ-kheo, trong Pháp và Luật như vậy, nếu có tịnh tín đối với Ðạo Sư, tịnh
tín ấy được xem là không hoàn toàn; nếu có tịnh tín đối với Pháp, tịnh tín ấy
được xem là không hoàn toàn; nếu có thành tựu viên mãn các Giới luật, sự thành
tựu ấy được xem là không hoàn toàn; nếu có sự thương mến đối với những pháp hữu,
sự thương mến ấy được xem là không hoàn toàn. Vì sao vậy? Chư Tỷ-kheo, sự tình
là như vậy, trong một pháp luật không khéo thuyết giảng, không khéo hiển thị,
không có hướng thượng, không dẫn đến tịch tịnh, không được bậc Chánh Ðẳng Giác
hiển thị.
34. Vấn đề
chấp trước
Kinh Trung Bộ 1, Tiểu Kinh Sư Tử Hống, trang 155~156 (Chư Tỷ-kheo, có hai
loại tri kiến này: hữu kiến và phi hữu kiến. Chư Tỷ-kheo, những Sa-môn hay
Bà-la-môn nào chấp trước hữu kiến, thân thiết hữu kiến, cố chấp hữu kiến; những
vị ấy bị chướng ngại đối với phi hữu kiến. Chư Tỷ-kheo, những Sa-môn hay
Bà-la-môn nào chấp trước phi hữu kiến, thân thiết phi hữu kiến, cố chấp phi hữu
kiến; những vị ấy bị chướng ngại bởi hữu kiến.
Chư Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào không như thật tuệ tri sự tập khởi
và sự đoạn diệt của hai loại kiến này, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của
chúng, những vị này là những vị có tham, có sân, có si, có ái, có chấp thủ,
không có trí, có thuận ứng, có nghịch ứng, có ưa hý luận, có thích hý luận;
những vị ấy không giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói
những vị ấy không giải thoát khỏi đau khổ.
Chư Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào như thật tuệ tri sự tập khởi và sự
đoạn diệt của hai loại kiến này, vị ngọt, sự nguy hiểm, và sự xuất ly của chúng;
những vị này là những vị không tham, không sân, không si, không ái, không chấp
thủ, có trí, không có thuận ứng, không có nghịch ứng, không ưa hý luận, thích hý
luận; những vị ấy giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói
những vị ấy giải thoát khỏi đau khổ.
35. 4 thủ
Kinh Trung Bộ 1, Tiểu Kinh Sư tử Hống, trang 156 (Chư Tỷ-kheo, có bốn
chấp thủ. Thế nào là bốn? Dục thủ, kiến thủ, giới cấm thủ, ngã luận thủ.
Chư Tỷ-kheo, có những Sa-môn, Bà-la-môn tuy tự xưng liễu tri tất cả thủ, nhưng
không chân chánh hiển thị sự liễu tri tất cả thủ; họ hiển thị sự liễu tri về dục
thủ, nhưng không hiển thị sự liễu tri về kiến thủ, về giới cấm thủ, về ngã luận
thủ. Vì sao vậy? Những Hiền giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy không như thật tuệ tri ba
sự. Do vậy, những Hiền giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy tuy tự xưng liễu tri tất cả thủ,
nhưng không chân chánh hiển thị sự liễu tri tất cả thủ. Họ hiển thị sự liễu tri
về dục thủ, nhưng không hiển thị sự liễu tri về kiến thủ, về giới cấm thủ, về
ngã luận thủ.
Chư Tỷ-kheo, có những Sa-môn hay Bà-la-môn tuy tự xưng liễu tri tất cả thủ,
nhưng không chân chánh hiển thị sự liễu tri tất cả thủ. Họ hiển thị sự liễu tri
về dục thủ, sự liễu tri về kiến thủ nhưng không hiển thị sự liễu tri về giới cấm
thủ, sự liễu tri về ngã luận thủ. Vì sao vậy? Những Hiền giả Sa-môn, Bà-la-môn
ấy không như thật tuệ tri hai sự. Do vậy, những Hiền giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy
tuy tự xưng liễu tri tất cả thủ, nhưng không chơn chánh hiển thị sự liễu tri tất
cả thủ. Họ hiển thị sự liễu tri về dục thủ, sự liễu tri về kiến thủ; nhưng không
hiển thị sự liễu tri về giới cấm thủ, sự liễu tri về ngã luận thủ.
Chư Tỷ-kheo, có những Sa-môn, Bà-la-môn tuy tự xưng
liễu tri tất cả thủ, nhưng không chơn chánh hiển thị sự liễu tri tất cả thủ. Họ
hiển thị sự liễu tri về dục thủ, sự liễu tri về kiến thủ, sự liễu tri về giới
cấm thủ, nhưng không hiển thị sự liễu tri về ngã luận thủ. Vì sao vậy? Những
Hiền giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy không như thật tuệ tri một sự. Do vậy, những Hiền
giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy tuy tự xưng liễu tri tất cả thủ, nhưng không chân chánh
hiển thị sự liễu tri tất cả thủ. Họ hiển thị sự liễu tri về dục thủ, sự liễu tri
về kiến thủ, sự liễu tri về giới cấm thủ, nhưng không hiển thị sự liễu tri về
ngã luận thủ.
36.
Quan điểm của đức Phật đối với vấn đề niệm chú của Bà La Môn
Kinh Trung Bộ 2, Kinh Canki, trang 723~728 (Thưa Tôn giả Gotama, câu chú
thuật (mantapadam) của các cổ Bà-la-môn y cứ tiếng đồn, truyền thống và Thánh
tạng. Và ở đây, các vị Bà-la-môn chắc chắn đi đến kết luận: "Chỉ đây là sự thật,
ngoài ra đều là sai lầm". Ở đây, Tôn giả Gotama đã nói gì?
Nhưng này Bharadvaja, có một Bà-la-môn nào giữa các vị Bà-la-môn đã nói như sau:
"Tôi biết việc này, tôi thấy việc này. Chỉ đây là sự thật, ngoài ra đều là sai
lầm"?
Thưa không, Tôn giả Gotama.
Nhưng này Bharadvaja, có một vị Tôn sư nào của các vị Bà-la-môn, cho đến vị Tôn
sư của các vị Tôn sư trở lui cho đến bảy đời, các vị Ðại Tôn sư đã nói như sau:
"Chỉ đây là sự thật, ngoài ra đều là sai lầm"?
Thưa không, Tôn giả Gotama.
Nhưng này Bharadvaja, thuở xưa những vị ẩn sĩ giữa các Bà-la-môn, những tác giả
các chú thuật, những nhà tụng tán các chú thuật, đã hát, đã nói lên, đã sưu tầm
những Thánh cú mà nay những Bà-la-môn hiện tại cũng hát lên, nói lên, đọc lên
giống như các vị trước đã làm. Như là Atthaka, Vamaka, Vamadeva, Vessamitta,
Yamatagggi, Angirasa, Bharadvaja, Vasettha, Kassapa, Bhagu, những vị ấy đã nói
như sau: "Chỉ đây là sự thật, ngoài ra đều là sai lầm"?
Thưa không, Tôn giả Gotama.
Như vậy này Bharadvaja, không có một Bà-la-môn nào nói như vậy với một
Bà-la-môn: "Tôi biết việc này, tôi thấy việc này. Chỉ đây là sự thật, ngoài ra
đều là sai lầm". Không có một vị Tôn sư nào của các vị Bà-la-môn, một vị Ðại Tôn
sư, cho đến bảy đời, vị Ðại Tôn sư đã nói như sau: "Tôi biết việc này, tôi thấy
việc này. Chỉ đây là sự thật, ngoài ra đều là sai lầm". Thuở xưa những vị ẩn sĩ,
giữa các Bà-la-môn, những tác giả các chú thuật, những nhà tụng tán các chú
thuật, đã hát, đã nói lên, đã sưu tầm những Thánh cú và nay, những Bà-la-môn
hiện tại cũng đã hát lên, nói lên giống như các vị trước đã làm. Như là Attaka,
Vamaka, Vamadeva, Vessamitta, Yamataggi, Angirasa, Bharadvaja, Vasettha,
Kassapa, Bhagu, những vị ấy không có nói như sau: "Chúng tôi biết việc này,
chúng tôi thấy việc này. Chỉ có đây là sự thật, ngoài ta đều là sai lầm". Ví như
này, Bharadvaja, một chuỗi người mù ôm lưng nhau, người trước không thấy, người
giữa cũng không thấy, người cuối cùng cũng không thấy; cũng vậy, này Bharadvaja.
Ta nghĩ rằng, lời nói của các Bà-la-môn cũng giống như chuỗi người mù: người
trước không thấy, người giữa cũng không thấy, người cuối cùng cũng không thấy.
Này Bharadvaja, Ông nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy, có phải lòng tin của các
vị Bà-la-môn trở thành không có căn cứ?
Thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn không phải chỉ dựa
trên lòng tin, các Bà-la-môn ở đây còn dựa trên điều nghe (tùy văn: anussava).
Trước hết, này Bharadvaja, Ông đi đến lòng tin, nay
Ông nói đến tùy văn. Này Bharadvaja, năm pháp này có hai quả báo ngay trong hiện
tại. Thế nào là năm? Tín, tùy hỷ, tùy văn, cân nhắc suy tư các lý do và chấp
nhận quan điểm. Này Bharadvaja, năm pháp này có hai quả báo ngay trong hiện tại.
Tuy vậy, này Bharadvaja, có điều được khéo tin tưởng, có thể là trống không,
trống rỗng, hư vọng. Trái lại, có điều không được khéo tin tưởng, có thể là
thật, chân, không thay đổi. Lại nữa này Bharadvaja, có điều được khéo tùy hỷ...
được khéo tùy văn... được khéo cân nhắc suy tư... được khéo chấp nhận có thể là
trống không, trống rỗng, hư vọng. Trái lại, có điều không được khéo chấp nhận có
thể là thật, chân, không thay đổi. Hộ trì chân lý, này Bharadvaja không đủ để
một người có trí đi đến kết luận một chiều là: "Chỉ đây là sự thật, ngoài ra đều
là sai lầm"
37. Thế nào gọi là hộ trì chân lý
Kinh Trung Bộ 2, Kinh Canki, trang 727~728 (Nhưng thưa Tôn giả Gotama,
cho đến mức độ nào là hộ trì chân lý? Cho đến mức độ nào, chân lý được hộ trì?
Chúng con hỏi Tôn giả Gotama về hộ trì chân lý.
Này Bharadvaja, nếu có người có lòng tin và nói: "Ðây
là lòng tin của tôi", người ấy hộ trì chân lý, nhưng người ấy không đi đến kết
luận một chiều: "Chỉ &
